Hoe ontstaan stressklachten en burn-out?
Burn-out is een stressgerelateerd uitputtingssyndroom. Het ontstaat vrijwel nooit plotseling, al kan het wel zo voelen. Soms is er een relatief kleine aanleiding waardoor het ineens niet meer gaat. Onder de oppervlakte is er dan meestal al langere tijd sprake van overbelasting.
Een burn-out ontstaat door een langdurige disbalans tussen belasting en herstel: te veel doen, te weinig opladen. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk een rol, zoals:
- Structureel te veel hooi op je vork, op het werk en/of privé
- Langdurig piekeren, emotionele belasting of een gevoel van eenzaamheid
- Een periode van ziekte, een chronische aandoening of hormonale veranderingen (zoals de overgang)
- Overmatig sporten zonder voldoende herstel
- Een leefstijl die herstel onvoldoende ondersteunt (bijvoorbeeld onvoldoende slaap of ontspanning)
Geen van deze factoren hoeft op zichzelf problematisch te zijn. Het risico ontstaat wanneer ze langdurig samenkomen, zonder dat je lichaam voldoende kans krijgt om te herstellen.
De neerwaartse spiraal van chronische stress
Het begint vaak klein. Je voelt je vermoeider dan normaal, maar je gaat door. Herstel schiet er wat bij in, maar dat lijkt nog te overzien.
Wat er dan gebeurt:
- Je bent langdurig te actief en herstelt te weinig.
- Door het energietekort voel je je vermoeid.
- In plaats van gas terug te nemen, zet je door.
Je stresssysteem springt keer op keer bij en levert extra energie om je op de been te houden. Je hebt ook niet in de gaten dat je lijf daardoor steeds extra gestrest is. Mogelijk denk je juist: ‘het gaat wel weer’.
Die extra energie is noodenergie. Handig op korte termijn, maar kostbaar. Ze vraagt eigenlijk om extra hersteltijd en juist die ontbreekt. Zo ontstaat een neerwaartse spiraal:
- Klachten nemen toe
- Rust helpt steeds minder
- Het hersteltekort stapelt zich op
Je stresssysteem staat steeds vaker ‘aan’. Dat merk je aan een hogere rusthartslag, snellere ademhaling, verhoogde spierspanning en voortdurende alertheid. Zelfs wanneer je rust, blijft je lichaam actief. Ontspannen wordt lastiger, slapen minder herstellend.
Na verloop van tijd past je stresssysteem zich aan deze voortdurende overactiviteit aan. Je bent uitgeput, maar kunt moeilijk ontspannen. Ook in je brein ontstaan veranderingen: concentratie- en geheugenproblemen, stemmingswisselingen en soms angstklachten. Dit zijn geen tekenen van zwakte, maar logische gevolgen van een ontregeld stresssysteem.
Herstel vraagt daarom om een aanpak die lichaam en brein samen helpt herstellen en precies daar begint ons werk.